آنچه درباره ترکمن‏‌ها در رسانه‏‌ها به‌ویژه مطبوعات منتشر می‏‌شود

فرهنگ عامه

برخی اعتقادات خرافی در بین ترکمن‌ها

ترکمن‌ها معتقدند بسیاری از خرافات موجود در بین آنها متعلق به روس‌هاست و خودشان در پیشینه تاریخی خود نشانی از این خرافات ندارند. فراوانی گونه‌های خرافی نیز مبین این نکته است. هرچند وجود خرافات را نیز نمی‌توان در ترکمن‌های قدیم منکر شد. وجود برخی خرافات در بین ترکمن‌ها آسیبی به رفتارهای اجتماعی نمی‌زند و این خرافات امروزه در بین اقشار مختلف مردم اعم از ترکمن، روس، ارمنی و ایرانی‌ها از سال‌های قبل دیده می‌شود، از این عقاید خرافی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1ـ عبور گربه سیاه از مسیر شخصی شگون ندارد.

2ـ بعد از رفتن کسی به مسافرت، آستانه منزل نباید بلافاصله جارو شود زیرا دلیل برگشت فوری شخص مسافر می‌شود و این در موردی است که جهت کار و امرار معاش به مسافرت می‌رود و اقامت طولانی وی به نفع خانواده اوست.

3ـ ریخته شدن نمک روی سفره غذا و نیز تمیز کردن با کاغذ موجب اختلاف و نزاع خانوادگی می‌شود.

4ـ جارو کردن در شب شگون ندارد.

5ـ برعکس پوشیدن لباس موجب کتک خوردن صاحب لباس می‌شود.

6ـ فروش شیر و ماست و هر چیز سفید دیگر در شب، شگون ندارد.

7ـ نباید پول را در شب دست به دست کرد. یعنی در ازای کاری یا فروش چیزی در شب نباید پول را از دست طرف مقابل گرفت، بلکه او باید پول را روی میز بگذارد و گیرنده آن را بردارد.

8ـ خارش کف دست چپ نشان از به‌دست آوردن پول است و کف دست راست نشانه از دست دادن پول است.

9ـ گذاشتن جارو به شکلی که دسته‌اش به طرف پایین قرار گرفته باشد، شگون ندارد.

10ـ برعکس گذاشتن لباس روی جالباسی، اسرار صاحب لباس را فاش می‌کند.

11ـ دم در ورودی اتاق ایستادن و احوالپرسی کردن شگون ندارد و فرد باید به اتاق داخل شده و سپس دست بدهد و احوالپرسی کند.

[ظاهراً این مطلب نوشته ابراهیم حسن بیگی است]

******

فرهنگ غذا خوردن

آداب غذاخوردن در میان ترکمن‌ها

ترکمن‌ها برای غذا خوردن اغلب روی زمین و بر دور سفره‌ای می‌نشینند که ثاچاق خوانده می‌شود. از عادات بسیار ارزشمند ترکمن‌ها این است که قبل از شروع به خوردن غذا «بسم ا...» می‌گویند و بعد از هر غذا، بزرگ خانواده ـ که معمولاً پدر است ـ آیاتی از قرآن کریم را تلاوت می‌کند و بقیه به شکرانه این نعمتی که نصیب‌شان شده است، آمین می‌گویند. اگر صرف غذا با حضور جمعی از دوستان و آشنایان و اقوام باشد ـ که معمولاً در مراسمی مانند سوگواری، جشن‌ها و اعیاد مذهبی چنین است ـ از روحانی محل تقاضا می‌کنند که دعای سفره را بخواند. این دعا حتماً آیاتی از قرآن کریم است.

خوراک ترکمن‌ها با توجه به نوع زندگی، اشتغال و محل سکونت، برخی همگانی است و برخی نیز با خصوصیات ویژه‌ای، خاص مردم ترکمن است.

[باز به نظر می‌رسد منبع این مطلب هم اینجا باشد]

******

استاد نیازمحمد نیازی، پدر فرش ترکمن

نیاز محمد نیازی که به پدر فرش ترکمن معروف است، در سال 1303 در گمیشان متولد شد. پدر وی یکی از تاجران مشهور آن زمان بود. استاد نیازی تحصیلات ابتدایی خود را در دوره رضا شاه در مدرسه پهلوی گمیشان گذراند و در سال 1355 با خانواده خود به گنبد کوچ کرد و در این شهر ساکن شد. علت و انگیزه گرایش وی به ‌فرش و احیای نقش‌های فرش ترکمن، شرکت در نمایشگاه فرش تهران در سال 1356 بود. وی فرش ترکمن و نقوش آن را با دقت مطالعه می‌کند و پی می‌برد که هر یک از طوایف ترکمن نقش‌های خاص خودشان را دارند و به‌دنبال آن به فکر احیای نقش‌های فرش می‌افتد و مطالعات و تحقیقات گسترده‌ای انجام می‌دهد و متوجه می‌شود 811 نقش فرش در بین طوایف و تیره‌های قوم ترکمن وجود دارد و بعد به‌ فکر احیای این نقش‌ها می‌افتد. استاد در هنگام تحقیقات خود درمی‌یابد که هر یک از این نقش‌ها بازگوکننده بخشی از تاریخ و فرهنگ قوم ترکمن هستند. وی در طی 35 سال تحقیق و تفحص در نقش‌های فرش ترکمنی، در احیای این نقش‌ها و نیز بالا بردن کیفیت فرش ترکمن با بکارگیری فنون فرش ترکمن در خصوص طراحی و رنگرزی و با طراحی سیستم جدیدی از دار عمودی توانست دار افقی ترکمن را تغییر دهد. استاد نیاز محمد نیازی پس از 51 سال کار و تلاش و شناسایی هنر اصیل و دیرپای فرش ترکمن، در سن 86 سالگی دارفانی را وداع گفت و در آرامگاه آق‌قایه گنبد به خاک سپرده شد.

******

از روی آتش بپر، آلودگی‌ها را بریز

طرح: سحر آویژه/ قانون

در آداب و سنن گذشته ترکمن‌ها، آتش، مقام ویژه‌ای را احراز می‌کند. بعضی از این مراسم جنبه احترام عمومی نسبت به آتش را نمایان می‌سازد. جنبه عمده این احترام با خاصیت نگهدارنده و سحرانگیز آتش مرتبط است. که این نیز به‌نوبه خود از درک آتش به‌عنوان یکی از نیروهای قهار طبیعت که دارای نیروی سحرآمیز مقتدری بوده، منشا گرفته است. اکثریت این تصورات با اصطلاح «ایریم» (نشانه، علامت، فال) مشخص شده‌اند، برخی دیگر از جمله مراسم پاکیزگی هرساله بوسیله آتش که با اصطلاح «داپ دسٌور» مشخص می‌شوند. جنبه عمومی احترام به قوه طبیعی آتش پیش از همه در ممنوعیت اعمالی بروز کرد که در آن‌ها برخورد با آتش توهین‌آمیز تلقی می‌شد. برای مثال تف کردن به آتش حرام است و این در مورد خرمن آتش افروخته، اجاق خانگی و تنور صدق می‌کند. کسی که مرتکب چنین عملی شود، بنا بر اعتقاد، بدبختی به او روی خواهد آورد. در فولکلور ترکمنی اصطلاحی که برای نسل‌های قدیمی‌تر کاملاً آشناست یعنی «اوُت اورز» (آتش نورانی) و در ضرب‌المثل عامیانه «اوُت آستیندا بلا قالماز» (زیر آتش بلا نمی‌ماند) به‌روشنی این تصورات را نشان می‌دهد. در میان طوایف گوناگون آداب و رسوم مختلفی نسبت به آتش وجود داشته است. مثلاً در نزد گوکلان‌های قارری قالا این نظر وجود داشته است که اگر شراره‌ای از آتش به‌طور اتفاقی به‌روی لباس کسی می‌افتاد و آن را می‌سوزاند، می‌گفتند که جای پریشانی نیست. و یا در بین ترکمن‌های یمرلی چنین اعتقادی وجود داشته است که اگر کسی ظرف را با آب در آتش بیندازد، لازم است که در آنجا کمی آرد ریخته شود. (سمبل خون بها دادن) در گذشته نه چندان دور در نزد ترکمن‌های یموت غربی جایی که دامپروری وجود داشت، آتش، نقش بزرگی را ایفا می‌کرد. بدین‌گونه که اُبه به هنگام کوچ ییلاق یا قشلاق به‌منظور تمیز کردن، خرمن بزرگی از آتش برمی‌افروختند و مردم با جل و پلاس خود در حالی که حیوانات را می‌راندند، از میان آتش می‌گذشتند. پس از پایان مراسم معمولاً خرمن‌های آتش را به یکدیگر متصل می‌ساختند تا مفری برای ارواح شریر و پلید باقی نماند تا آن‌ها نتوانند ایشان را تا محل جدید دنبال کنند. مثال دیگر حاکی از آن است که هر چهارشنبه، آتشی را برمی‌افروختند و در آن برای خلاصی از شر اجنه و ارواح شاخ و نمک و چیزهای دیگر می‌انداختند. پرش از روی آتش در بین همه قبایل ترکمن از دیر باز رایج بوده است. اجرای این مراسم در ماه‌های «مه رد» [شعبان] و «صافار» [صفر] و آخرین چهارشنبه سال کهنه اجرا می‌شده است. پرش از روی آتش در بین طوایف مختلف اصطلاحات متفاوتی داشته است. تکه‌ها آن را شامان اُوت، یموت‌های تاختینی، ساریق‌ها، ساری لی و قارا داشلی آن را شامار اُوت، گوکلان‌ها و یمرلی‌ها آن را شامباز اُوت می‌نامیدند. مراسم پرش از روی آتش طبق راویان اخبار به‌معنای پاکیزگی از همه آلودگی‌هایی که در طول سال در انسان جمع شده، بوده است. در مراسم پرش آتش همه اهالی اُبه به‌جز سالمندان و شخصیت‌های روحانی قبیله شرکت می‌کردند. در مراسم ابتدا مردان، سپس زنان و بالاخره نوجوانان از روی آتش می‌پریدند. در حالی که در اطراف خرمن آتش می‌چرخیدند، رو به آتش چنین می‌خواندند:

شامان اُوت، / بولدیم شات.

پارلاپ اوستینگدن گچدیم، / زارلاپ گؤنامی دؤکدیم.

حایر قیلسن ایشیمی، / غوراپ ساقلا داشیمی.

پرش روی آتش در سمت‌هایی از جنوب به شمال و از شرق به غرب انجام می‌گرفت. در گذشته مراسم شکستن ظروف قدیمی به هنگام پرش از روی آتش و انداختن آن در آتش نیز وجود داشته است. اعتقادات و مراسم مربوط به آتش در میان ترکمن‌ها به دوران پیش از اسلام بازمی‌گردد، هر چند برخی از سنت‌های مربوط، رنگ و روی اسلامی به خود گرفته است، معذلک یکی از درخشان‌ترین بازمانده‌های دوران گذشته است.

[این مطلب را اینجا می‌توانید دنبال کنید]

******

بازی‌های سنتی

قورد توتمیش، بازی شناخت حریف

این بازی نیز مثل خیلی از بازی‌های دیگر احتیاج به وسیله خاصی ندارد. در این بازی افراد به دو دسته تقسیم می‌شوند:

الفـ یکی از بازیکنان در نقش گرگ در حال نیمه خمیده قرار می‌گیرد در حالی که دست‌ها را به‌روی زانو تکیه داده است.

بـ گروهی که در نقش گوسفند هستند. اما گوسفندانی چموش و بی‌آرام که پشت‌سر هم قرار می‌گیرند و از روی گرگ می‌پرند و در حین پرش می‌گویند: «اؤلیمی، دیری؟ / مرده است یا زنده؟» و گرگ با پرش آخرین گوسفند حمله می‌کند اما گوسفند مورد تهاجم با رسیدن به گروه گوسفندان، خود را از دست گرگ نجات می‌دهد. این بازی نیز تعلیمی است در جهت روحیه اتحاد و یگانگی و ابلاغ این پیام که اگر در جمع باشید از دست دشمن آسیب نخواهید دید.

[این یکی را هم می‌توانید اینجا دنبال کنید]

 

روزنامه قانون، شماره ۴۱7، دوشنبه 15 اردیبهشت 93، صفحه 6 (فرهنگ اقوام)

 

مطالب مرتبط:

فرهنگ ترکمن در روزنامه قانون (1)

فرهنگ ترکمن در روزنامه قانون (2)

+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و هشتم دی 1393ساعت 22:46  توسط حکیم قارقی  | 

ترکمن‌ها براى موسیقی سنتی و باباغمبر[باباقمبر] که به‌عنوان پیر موسیقی آنان شناخته شده احترام خاصى قایل هستند. در زمان حاضر نیز هر هفته در روزهای سه‌شنبه و جمعه مردم براى زیارت به آرامگاه وی که در استان مرو واقع شده است، می‌روند. «شخصی به‌اسم غمبر، چوپان اسب حضرت علی بوده است که بعدها لقب «بابا» به وی داده می‌شود. غمبر..........................


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  چهارشنبه هفدهم دی 1393ساعت 0:39  توسط حکیم قارقی  | 

روزنامه توقیف شده «قانون» هر روز بخشی از صفحه 6 نشریه خود را به فرهنگ اقوام مختلف اختصاص داده بود. طبق همین روال، این روزنامه، در شماره‌های 415، 416، 417، 418 و 419 (آخرین شماره قبل از توقیف) به ترکمن‌ها پرداخته است. گفتنی است این روزنامه در روز چهارشنبه 17 اردیبهشت، پس از انتشار شماره 419 توقیف شد و علی‌رغم رفع توقیف، هنوز شماره.....................


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  یکشنبه سی ام آذر 1393ساعت 23:1  توسط حکیم قارقی  | 

همه شهر به اینجا آمده بودند: از شب قبل هیجان مسابقه جمع خانواده را تنها به یک گفت‌وگو مجبور کرده بود: اینکه کدام اسب زودتر از خط پایان می‌گذرد. این خود بحثی هیجان‌انگیز را به دنبال دارد که همه اهالی خانه در آن شرکت می‌کنند و پیر و جوان آنچه را از اسب‌ها می‌دانند با دیگران به اشتراک می‌گذارند. شب قبل از مسابقه، شب بحث‌های دنباله‌دار است اما.........


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و ششم آذر 1393ساعت 22:43  توسط حکیم قارقی  | 

ترکمن‌ها از 6 هزار سال پیش در منتهاالیهن منطقه شمالی سواحل دریاچه اشیق گل، در کنار مسیر دریا و رود جیحون اقامت داشته‌اند. محدوده ترکمنستان کنونی که از دیرباز مسکونی بوده است، همواره جزئی از حکومت‌های ایران یا کوشانیان سعدی (حکام آسیای مرکزی و بخشی از افغانستان فعلی) بوده و از وجود..................


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  دوشنبه هفتم مهر 1393ساعت 21:51  توسط حکیم قارقی  | 

اولین تصویر حرفه‌ای از جانور کمیاب سرزمین ایران در «شرق»

روباه ترکمنی یکی از چهار گونه روباه‌های ایران است؛ روباه کمیابی که تاکنون هیچ تصویر حرفه‌ای از آن به ثبت نرسیده بود. با این حال خردادماه امسال فریبرز حیدری، عکاس حیات‌وحش نخستین تصاویر از این روباه را به ثبت رساند. که یکی از این تصاویر نادر را برای انتشار در اختیار «شرق» قرار داد. حیدری 19 سال است که.....................


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  جمعه بیست و هشتم شهریور 1393ساعت 16:58  توسط حکیم قارقی  | 

جلوه‌گری البسه سنتی ترکمن در بازار مد و پوشاک

رنگ‌ها چشمت را خیره می‌کنند. نشسته‌اند در دل طرح‌ها و جان داده‌اند به پارچه. مدل‌ها ساده‌اند و بی‌پیرایه؛ تصویر بی‌آلایشی از دشت‌های بی‌کران، افق رنگارنگ و برق آفتاب روی یال اسب‌های وحشی را در نگاهت می‌نشانند. این، لباس ترکمن است؛ اصیل و زیبا. برش‌ها در عین سادگی، چشمگیر هستند و در نوع خود منحصربفرد.................


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  جمعه بیست و سوم خرداد 1393ساعت 22:22  توسط حکیم قارقی  | 

برای دعوت از او، نیازی به برنامه‌ریزی نبود. بعد از فرو ریختن دروازه زنیت، این ابرقدرت لیگ روسیه، به دبی رفت و سپس راهی ایران شد. برای استراحتی کوتاه و دید و بازدیدی تازه کردن. از این رو روز تعطیلی، چند ساعتش را اختصاص داد به حضور در ایران ورزشی. همراه با رضا ناصحی آمد، چپ پای......................


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و دوم اردیبهشت 1393ساعت 1:0  توسط حکیم قارقی  | 

گفت: «بچه‌هام بزرگ شدن»، فکر کردم منظورش این است که فرزندانش رفته‌اند سر خانه و زندگی خودشان! اما وقتی ادامه داد: یکیشان اول ابتدایی است و دیگری ششم! فهمیدم که بزرگ شدن بچه‌ها برای یک مادر کارمند و مدیر، متفاوت از تصور دیگران است. «یکیشان اول ابتدایی است و دیگری ششم» یعنی.........................


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  پنجشنبه یازدهم اردیبهشت 1393ساعت 22:51  توسط حکیم قارقی  | 

توسعه در بهترین نقطه ساحلی گلستان متوقف شده است
بر اساس قرارداد 45 ساله بین شهرداری و سازمان مناطق گردشگری گلستان قرار بود در ساحل بندرترکمن دهکده گردشگری ساخته شود، اما 7 سال است که آب از آب تکان نخورده و فقط  دو طرف، یکدیگر را به انجام ندادن تعهدات متهم می‌کنند. در این میان هدف اصلی یعنی توسعه شهر و...............


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  سه شنبه ششم اسفند 1392ساعت 1:13  توسط حکیم قارقی  |