آنچه درباره ترکمن‏‌ها در رسانه‏‌ها به‌ویژه مطبوعات منتشر می‏‌شود

محبوبه پلنگی: ترکمن‌ها از 6 هزار سال پیش در منتهاالیهن منطقه شمالی سواحل دریاچه اشیق گل، در کنار مسیر دریا و رود جیحون اقامت داشته‌اند. محدوده ترکمنستان کنونی که از دیرباز مسکونی بوده است، همواره جزئی از حکومت‌های ایران یا کوشانیان سعدی (حکام آسیای مرکزی و بخشی از افغانستان فعلی) بوده و از وجود حکومت محلی اطلاعی در دسترس نمی‌باشد. و اما تاریخ جدید ترکمن‌های ایران، باید گفت که با امضای قرارداد رسمی مرزبندی بین ایران و روسیه در دسامبر 1881 ـ 1260ه...میلادی بین دو کشور مرزهای بین دو کشور به‌وسیله عوامل جغرافیایی تعیین شد. مطالعه گذشته فرهنگی ترکمن‌ها که در ابتدا به نام «اغوز» شناخته شده‌اند، وجود رابطه به تعالیم «قورقوت آتا» یا «دده قورقوت» را به ثبوت می‌رساندند. قورقوت آتا بنا بر قولی با الهام از تعالیم دین مبین اسلام قوم خود را به پذیرش آیین دین اسلام دعوت می‌کنند. از آن پس ساختار فرهنگی، اجتماعی ترکمن‌ها بر مبنای آموزش‌های اسلامی شکل می‌گیرد. این آموزش‌ها با گذشت اعصار به‌عنوان اعتقادات و باورهای جدایی‌ناپذیر در احیای فرهنگی ترکمن‌ها محسوب می‌گردد. به همین خاطر، اعتقاد راسخ و تعصب در دین زبانزد بوده است.

سنت‌های فرهنگی

ترکمن‌ها از فرهنگ بسیار غنی برخوردار بوده‌اند. دختران ترکمن با سرودن ترانه‌هایی که اصطلاحاً (لاله) گفته می‌شود، به بیان افکار و احساسات خود می‌پرداخته‌اند. لاله در شب‌های مهتابی به‌صورت دسته جمعی خوانده می‌شود. روش اجرای مراسم لاله بوقوردان لاله (صدایی که از گلو خارج می‌شود) و حممل لاله (صدایی که با حرکات تمامی بدن همراه است). در آغاز عبارت (لاله لاله جانا لاله) مرسوم است. از مشهورترین لاله‌ها (چونقیر قوی) است که سرنوشت دختری را بیان می‌کند که او اجباراً عروس دیار غریبه شده است. بیت اول این سروده چنین است:

«اگر به چاه عمیقی سنگ بیاندازی گم می‌شود مادرجان، اگر هم به جای دور دختر بدهی گم می‌شود مادر جان».

غیر از لاله‌ها که در طول ادوار موضوع مفاهیم آن تغییر یافته، هودی نقش در بیان عواطف قشر زنان ترکمن داشته است و منبع غنی برای شناسایی فولکور ترکمن بشمار می‌رود، زمزمه‌های مادران به نام (هودی) نمونه‌ای از آثار فرهنگی زبان ترکمنی است که بر بالین فرزند خود می‌خوانند.

اسطوره‌ها در فرهنگ ترکمن

در بین ترکمن‌ها اسطوره‌ها نقش مهمی دارد. از مشهورترین اسطوره ترکان ارگنه گون داستان گم شدن قوم در کوه‌های ارگنه گون و بازگشت موفقیت‌آمیز به سرزمین پدری است. یکی دیگر از افسانه‌های قدیمی ترکمن داستان پیدایش اقوام یموت، تکه و گوگلان است. مطابق این داستان نیای بزرگ ترکمن‌ها سه زن داشت که در ایام حاملگی هر کدام از زن‌ها از شوهر شکارچی خود تقاضای گوشتی را می‌کنند. شوهر برای زن اول قوچ کوهی را شکار می‌کند و می‌آورد. برای زن دومش شکاری پیدا نکرده و در نتیجه گرگی را شکار کرده و جگر آن را برای زنش می‌آورد. برای زن سومش گوسفندی آبی رنگ و لنگان را شکار می‌کند. هنگام تولد پسران، زنان برای آنها از شوهر خود تقاضای اسم می‌کنند. شوهر برای پسر اول نام «تکه» (به قوچ کوهی در ترکمن تکه گفته می‌شود)، فرزند دوم «یموت» و برای فرزند سوم نام «گوگلان» آبی لنگ را انتخاب می‌کند. بنابراین گفته می‌شود نسل تکه‌ها مردمانی با فکر و هنرمند، نسل یموت مردمانی مثل گرگ شجاع و دلیر و نسل گوگلان عاشق و شاعر خواهند شد.

پوشش ترکمن‌ها

لباس ملی ترکمن‌ها جذابیت خاصی دارد. لباس ابریشمی و دوخت و دوزهای زیبا مخصوصاً پوشش زنان ترکمن هنوز یادآور زندگی کهن ترکمن‌ها به شمار می‌رود، لباس ترکمنی به‌وسیله دستگاه «چتاراب» به عمل آمده و با رنگ‌های طبیعی پوست انار، گیاهان رنگزا، رنگ‌آمیزی می‌شود.

پوشش زنان ترکمن

لباس زنان ترکمن سرشار از تنوع و زیبایی است و برای هر دوره سنی نوع پوشش متفاوت است. کلاهی که دختران ترکمن بر سر می‌گذارند، بوریک، تاسرگ، تاخیه نامیده می‌شود. روی این کلاه که به‌صورت گرد و دارای برجستگی می‌باشد، با پولک و قوبلک‌های نقره‌ای تزیین می‌دهند. دختران موهای خود را به‌صورت چهار رشته بافته، دو رشته از جلو و دو رشته به عقب می‌دهند. موها را با آویزهایی از جنس طلا و نقره به نام «ساچ باغ» (موبند) می‌آرایند. در نوک و تابَک‌های لوله‌ای شکل به هنگام نامزد شدن پر پرنده‌ای به نام «ارتاغه» قرار می‌دهند، به این دختر اوتاغه‌لی قیز می‌گویند.

سینه‌ریز درشتی بر گردن می‌آویزند به‌نام «بقو» و بر یقه پیراهن گل سینه می‌آویزند. شلوار زنانه (بالاق) دارای نقوش زیبا و قدیمی است که در انتهای پاچه شلوار سوزن دوزی می‌شود. نقوش آن که به‌نام «ایق اورنی» گفته می‌شود، متنوع است.

دویه کله (سر شتر)، سگررمه چویچه (نقش جوجه)، واخ ارمان، ایکی حورمان و علاوه بر آن نقوش قوش قانات، قویماق، تکه نقش، موی نقش، بوستانی نیز کاربرد دارد.

پیراهن زنان سه قسمت دارد. آستین (نیگ)، پهلو (یان)، دامن (آشری). دختران ترکمن از کمربندهایی به‌نام «هونجی قوشاق» استفاده می‌کنند. کفش آنان به‌نام گل میخ لی و قرمه کوش توسط کفاش‌های محلی و هنرمندان دوخته می‌شود. تاج عروس به‌نام آلین دانگی از نی‌های بسیار باریک شبیه به جارو بافته شده و دور آن را با پارچه می‌دوزند و زیور پیشانی (آلین شای) را بدان وصل می‌کنند. فلسفه این نوع کلاه‌های بلند زنان را باید در رمز و راز روزهای نبرد و جنگ جستجو کرد. زیور پیشانی به نام‌های گوناگونی از قبیل «ایگمه»، «اوریما» و «آلین شای» است.

دختران برای دوران عروسی نیم‌تنه مخصوصی به‌نام (چاووت) دارند که پر از سوزن‌دوزی و آویزهایی از سکه و پولک‌های نقره‌ای است. روسری نسبتاً ضخیم آنان با سوزن‌دوزی به‌نام (کورته ـ کورتکین) است.

به‌تدریج که زن ترکمن به سنین میانه پا می‌نهد، از بلندی (تاج عروس) کاسته می‌شود، (هر سال به اندازه دو انگشت) و در این زنان نام (تبرک) دارد. پیشانی بند زنان رنگ سیاه می‌گیرد که این رنگ نشانه کارکشتگی و کسب تجربه است. بر خلاف زنان جوان که رنگ قرمز به نشانه شادابی، رنگ پیشانی بند آنان است و در مرحله پیری زنان پیر ترکمن، پیشانی بند سفید به نشانه آنکه نوه دختری را عروس کرده و برای نوه پسری‌اش نیز عروس گرفته است.

ماهنامه پیام زن، شماره 122، اردیبهشت 81، صفحه 30

 

+ نوشته شده در  دوشنبه هفتم مهر 1393ساعت 21:51  توسط حکیم قارقی  | 

اولین تصویر حرفه‌ای از جانور کمیاب سرزمین ایران در «شرق»

روباه ترکمنی یکی از چهار گونه روباه‌های ایران است؛ روباه کمیابی که تاکنون هیچ تصویر حرفه‌ای از آن به ثبت نرسیده بود. با این حال خردادماه امسال فریبرز حیدری، عکاس حیات‌وحش نخستین تصاویر از این روباه را به ثبت رساند. که یکی از این تصاویر نادر را برای انتشار در اختیار «شرق» قرار داد. حیدری 19 سال است که.....................


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  جمعه بیست و هشتم شهریور 1393ساعت 16:58  توسط حکیم قارقی  | 

جلوه‌گری البسه سنتی ترکمن در بازار مد و پوشاک

رنگ‌ها چشمت را خیره می‌کنند. نشسته‌اند در دل طرح‌ها و جان داده‌اند به پارچه. مدل‌ها ساده‌اند و بی‌پیرایه؛ تصویر بی‌آلایشی از دشت‌های بی‌کران، افق رنگارنگ و برق آفتاب روی یال اسب‌های وحشی را در نگاهت می‌نشانند. این، لباس ترکمن است؛ اصیل و زیبا. برش‌ها در عین سادگی، چشمگیر هستند و در نوع خود منحصربفرد.................


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  جمعه بیست و سوم خرداد 1393ساعت 22:22  توسط حکیم قارقی  | 

برای دعوت از او، نیازی به برنامه‌ریزی نبود. بعد از فرو ریختن دروازه زنیت، این ابرقدرت لیگ روسیه، به دبی رفت و سپس راهی ایران شد. برای استراحتی کوتاه و دید و بازدیدی تازه کردن. از این رو روز تعطیلی، چند ساعتش را اختصاص داد به حضور در ایران ورزشی. همراه با رضا ناصحی آمد، چپ پای......................


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و دوم اردیبهشت 1393ساعت 1:0  توسط حکیم قارقی  | 

گفت: «بچه‌هام بزرگ شدن»، فکر کردم منظورش این است که فرزندانش رفته‌اند سر خانه و زندگی خودشان! اما وقتی ادامه داد: یکیشان اول ابتدایی است و دیگری ششم! فهمیدم که بزرگ شدن بچه‌ها برای یک مادر کارمند و مدیر، متفاوت از تصور دیگران است. «یکیشان اول ابتدایی است و دیگری ششم» یعنی.........................


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  پنجشنبه یازدهم اردیبهشت 1393ساعت 22:51  توسط حکیم قارقی  | 

توسعه در بهترین نقطه ساحلی گلستان متوقف شده است
بر اساس قرارداد 45 ساله بین شهرداری و سازمان مناطق گردشگری گلستان قرار بود در ساحل بندرترکمن دهکده گردشگری ساخته شود، اما 7 سال است که آب از آب تکان نخورده و فقط  دو طرف، یکدیگر را به انجام ندادن تعهدات متهم می‌کنند. در این میان هدف اصلی یعنی توسعه شهر و...............


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  سه شنبه ششم اسفند 1392ساعت 1:13  توسط حکیم قارقی  | 

روستایی تاریخی در شمال شرق ایران، مجموعه‌ای بکر از تاریخی ٧٥٠٠ ساله، باقی مانده‌هایی از آجرهای قرمز روی دو تپه دورانی و تصویرهایی به‌جا مانده از تاخت و تاز اسبان ترکمن و زنان و کودکان چشم بادامی. اینجا محل زندگی ساده و ایلیاتی خانوارهای ترکمن از قوم «قُجُق» است که در نزدیکی مرز......................


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  دوشنبه سی ام دی 1392ساعت 0:2  توسط حکیم قارقی  | 

صدای گردشگران در برج قابوس نمی‌پیچید

ماموریتی کاری فرصت دیدار از شهر گنبدکاووس را فراهم آورد؛ شهری که یکی از تاریخی‌ترین برج‌های جهان را در دل خود جای داده، برجی که در عین سادگی به اعتقاد برخی بهترین سازه معماری جهان است. بنایی 1007 ساله به ارتفاع یک آپارتمان 20 طبقه که فقط با آجر و ملات ساخته شده و قرن‌هاست.........................


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  جمعه بیستم دی 1392ساعت 22:58  توسط حکیم قارقی  | 

این شهر 32 هزار نفری از کمترین امکانات برخوردار است

آق قلا با وجود این که نزدیک‌ترین شهر به گرگان مرکز گلستان است و شانس زیادی برای توسعه یافتن دارد، اما متأسفانه از توسعه عقب مانده و این موضوع برای مردم منطقه به یک مسأله تبدیل شده است. آق‌قلا با 32 هزار نفر جمعیت، یکی از زیباترین شهرهای ایران است که رودخانه پر آب گرگانرود با پیچ‌و‌خم‌هایش..................


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  چهارشنبه هجدهم دی 1392ساعت 21:23  توسط حکیم قارقی  | 

کتاب را برداشت، به دنیای سوارکاری می‌اندیشید که در چم و خم طبیعت ترکمن نشینان با اسبی سفید می‌خرامید؛ باید «او» می‌شد؛ همچون بادی که سپیده‌دمان از افق ترکمن صحرا می‌گذرد. این تجربه‌ای ژرف برای «آنا نعمتی» بود؛ نقش یک دختر ترکمن! خودش می‌گوید برای رسیدن به این نقش...................


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  دوشنبه شانزدهم دی 1392ساعت 21:58  توسط حکیم قارقی  |